Gleboznawstwo (pedologia) jest nauką interdyscyplinarną, powiązaną ściśle z in­nymi naukami: geologią, mineralogią, petrografią, geomorfologią, geochemią, archeologią oraz naukami przyrodniczymi, jak: leśnictwo, rolnictwo, ekologia itp. Jest ono nauką o powstawaniu, rozwoju, budowie, właściwościach i funk­cjach gleb, a także o ich przestrzennym rozmieszczeniu. Zajmuje się również sposobami użytkowania gleb i związanymi z tym zagrożeniami, oraz metodami zapobiegania i usuwania skutków tych zagrożeń.

Gleba — czyli pedosfera — stanowi powierzchniową warstwę skorupy ziem­skiej, objętą procesami glebotwórczymi. Jako zasadniczy element litosfery jest jednym z najważniejszych komponentów ekosystemów lądowych i wodnych. Gleby należą do niepomnażalnych zasobów kuli ziemskiej i spełniają szereg funkcji przede wszystkim jako siedlisko wzrostu i rozwoju roślin i zwierząt oraz trans­formacji składników mineralnych i organicznych. W swej budowie i właściwo­ściach mają zapisane cechy dawnych (plejstoceńskich) i dzisiejszych (holoceńskich) procesów litologiczno-pedologicznych. Gleby dzięki swoistym cechom stanowią odbicie historii krajobrazu, którego są istotną częścią.

Wszechstronna znajomość gleb niezbędna jest w planowaniu właściwego ich wykorzystania dla potrzeb człowieka, przy założeniu zrównoważonego rozwoju. Jest ona również potrzebna dla racjonalnego użytkowania przestrzeni produk­cyjnej, rejonizacji roślin uprawnych, opracowywania planów gospodarczych, układania płodozmianów i ustalania sposobu uprawy roli.

Dokładne poznanie „życia gleby\", zrozumienie biologicznych, fizycznych i che­micznych procesów zachodzących w środowisku glebowym jest konieczne do właściwego jej użytkowania, jest ona bowiem żywicielem roślin, a pośrednio — zwierząt i ludzi.

Na rolę gleby jako najważniejszego przyrodniczego bogactwa ludzkości, bez którego nie jest możliwa egzystencja człowieka, wskazuje Europejska Karta Gleby (Europen soil charter) przyjęta przez Radę Europy (Council of Europę) w 1972 roku. Definiuje ona w 12 punktach rolę gleby w życiu człowieka i jego środowiska.

1. Gleba stanowi jedną z najcenniejszych wartości dla człowieka. Umożliwia życie na Ziemi roślinom, zwierzętom i człowiekowi.

2. Gleba jest źródłem materii organicznej, która łatwo ulega niszczeniu.

3. Gleby są wykorzystywane dla celów rolniczych, przemysłowych i innych. Polityka planowania regionalnego musi uwzględniać właściwości przyrodnicze gleb oraz aktualne i przyszłe potrzeby społeczności.

4. Rolnicy i leśnicy muszą stosować metody, które chronią wartość gleby.

5. Gleby muszą być chronione przed erozją.

6. Gleby muszą być chronione przed zanieczyszczeniami.

7. Rozwój urbanizacji musi być planowany tak, aby minimalizować niszcze­nie gleby.

8. Przy budowie sieci infrastruktury musi się chronić gleby już na etapie jej projektowania.

9. Zasoby gleb są nie do zastąpienia.

10. Dla zapewnienia racjonalnego użytkowania i ochrony gleb muszą być prowadzone interdyscyplinarne badania naukowe.

11. Ochronie gleby należy poświęcać wiele uwagi i troski na wszystkich ist­niejących poziomach edukacji.

12. Władze i organy urzędowe muszą właściwie planować, użytkować i ochra­niać zasoby gleb.

Początki wiedzy o glebie sięgają najodleglejszych czasów. Pierwsze wiado­mości o glebie przynoszą nam stare legendy chińskie, a także papirusy egipskie pochodzące sprzed kilku tysięcy lat p.n.e. Gleba była tematem rozważań mędr­ców starożytnej Grecji (Arystoteles) oraz myślicieli i przyrodników starożytnego Rzymu (Katon, Pliniusz i inni). W Średniowieczu nastąpił ogólny zastój myśli naukowej, a z nim i nauki o glebie. Stopniowy postęp w naukach przyrodniczych zaznaczył się dopiero od wieku XVI, a pewien wkład do rozwoju nauki o glebie wnieśli: Leonardo da Vinci, Bernard Palissy, Karol Linneusz.

Intensywny rozwój gleboznawstwa zaznacza się w końcu wieku XVIII i w XIX stuleciu. Rozwija się w tym czasie chemia rolna, a wraz z nią chemia gleby. Wybitnymi przedstawicielami tamtych czasów byli: A. Thaer, twórca „teorii humusowej\", według której rośliny pobierają składniki pokarmowe wyłącznie w postaci związków organicznych, oraz Liebig, który obalił „teorię humusową\" i udowodnił, że rośliny zielone pobierają z gleby wyłącznie składniki mineralne. W tym czasie pojawiają się nowe metody badania i klasyfikacji gleb, uwzględnia­jące pochodzenie geologiczne podłoża, fizyczne i chemiczne właściwości gleb lub ich skład mechaniczny. Spośród nich należy wymienić Atterberga, Mitscher-licha, Richthofena i Ramanna.

Gleboznawcy XIX wieku wnieśli wiele do poznania poszczególnych właści­wości gleb. Badali jednak glebę głównie w laboratorium, w oderwaniu od wa­runków jej powstawania i miejsca występowania. Właściwości fizyczne, chemicz­ne i biologiczne gleb rozpatrywano osobno, nie wiążąc ich w jedną całość, która charakteryzuje glebę jako swoisty twór przyrody.

Twórcą nowego genetycznego kierunku w gleboznawstwie był rosyjski uczo­ny W. W. Dokuczajew (1846—1903). Udowodnił on, że gleba powstaje w okre­ślonym miejscu i czasie, przy współudziale przyrody martwej i ożywionej. Doku­czajew wskazał, że gleba jest tworem rządzącym się własnymi prawami i wymaga specjalnych metod badań. Związał on występowanie określonych jednostek gle­bowych ze strefami klimatyczno-roślinnymi. Opisał większość znanych typów gleb. Niektóre z nich zostały przyjęte w literaturze światowej (czarnoziem, podzoł, sołonczak). Naukę Dokuczajewa rozwijali i pogłębiali Sibircew, Kostyczew, i wielu innych.

Wyraźny wkład do rozwoju gleboznawstwa światowego wnieśli: Hilgard i Mar-but (USA), Murgoci (Rumunia), Zigmondi (Węgry), Henri, Auber, Duchaufour.